Behoud van hardware
Uit Computererfgoed
Inhoud |
Mogelijkheden voor het fysieke behoud van hardware
De problemen met degradatie van een computer en de randapparatuur zijn divers, onder andere door de verschillende materiaalsoorten die zijn gebruikt. Er is niet één sluitende oplossing voor dit probleem. Het laten functioneren van een computer kan bevorderlijk zijn voor het behoud van de mechanische onderdelen, die na lang stilstaan vaak niet meer blijken te werken, maar door de geproduceerde warmte tijdens het functioneren wordt het degradatieproces van de diverse onderdelen in de computer weer versneld.
Om de computers zo lang mogelijk, in hun meest authentieke vorm te kunnen bewaren, zijn algemene conserveringsadviezen voor hardware (voor het behoud van kunststoffen en metalen).
Problemen bij het behoud van hardware
Bij het aanleggen van een verzameling moet goed gekeken worden naar de mogelijkheden en zeker ook de onmogelijkheden om een collectie goed te kunnen bewaren. Verzamelen betekent immers bewaren! De problemen omtrent het behoud van computererfgoed zijn zeer talrijk en divers. In het navolgende worden enkele van die problemen genoemd. Ongetwijfeld zijn er nog veel meer problemen waar men tegen aanloopt, maar uit die selectie van problemen wordt al pijnlijk duidelijk dat het bijna onmogelijk is om ons computererfgoed nog honderden jaren fysiek in een goede, authentieke conditie te houden. Het wordt al helemaal een ‘mission imposible’ wanneer men een collectie werkend wil houden. Hierover meer in functioneel behoud en authenticiteit.
Electronica
Computer apparatuur bestaat uit zeer veel elektronica. Elektronische componenten verliezen in de loop der tijd hun stabiliteit. Honderden transistors, door duizenden andere componenten aangestuurd, moeten allemaal zonder haperen werken, anders geeft dit een opeenstapeling van fouten in de verwerking van gegevens. Daar komen de problemen met degradatie van de diverse materialen in een computer en de randapparatuur nog bij.
Degradatie
Rubber en PVC
De degradatie van materialen is het snelst merkbaar bij rubber en PVC in en aan de computers. Dit zijn bijvoorbeeld de voetjes van de apparaten, aandrijfbandjes in tape units en aandrijf/geleiderollers in printers en afdichtingen. PVC kan al na een paar jaar zacht worden. Gedegradeerde rubber soorten zijn redelijk makkelijk uit de machine te vegen, ze worden hard en bros, PVC lijkt net stroop te worden, zwart en zeer plakkerig, dus moeilijk te verwijderen.
PUR schuim
Ook kan er PUR schuim (polyurethaanschuim) in de computer of randapparatuur voorkomen. Dit is zeer onstabiel door de schuimvorm: licht en vocht kunnen er namelijk makkelijk intrekken. PUR schuim zal binnen 30 tot 40 jaar ‘vergaan’ zijn.
Harddisk
Bij de computers die uit de business sfeer komen, is de harddisk vaak het grootste probleem, deze blijkt na vervoer of stilstaan vaak kapot. Dit is bij PC’s vaak het grootste probleem voor de toekomst. De techniek van de harddisk verandert erg snel. Binnen tien jaar, zo voorspelt men, zal er niets meer te vinden zijn van enkele van de soorten harddisks uit computers die men nu verzamelt.
Kunststof
Bij sommige computers, zoals de Sinclair ZX zijn de kunststof onderdelen van zeer slechte kwaliteit. Onderdelen vervangen heeft vaak bij deze computers geen zin, want de onderdelen zijn net zo oud en daardoor ook vaak in een slechte conditie. De verzamelaars van de home computers hebben vaak problemen met de elektrische componenten die niet meer functioneren of mechanische onderdelen die kapot gaan. Meestal gebeurt dit na een tijd stil te hebben gestaan. Tevens zijn er bij home computers problemen met de transistoren of condensatoren. Hierbij maakt het niet uit of een computer heeft stilgestaan of altijd heeft gewerkt.
De kunststofkasten van de computers verkleuren, vooral de geel gekleurde kasten lijken donkerder te worden.
Kunststof kasten brokkelen af, bijvoorbeeld bij het oppakken. Oudere kasten van voor het PC tijdperk zijn vaak van metaal gemaakt. Bij sommige van die kasten bladdert de verf enigszins en is de kast aan de binnen kant wat roestig.
Maar ook de kunststof van monitoren en toetsenborden, die hun leven zijn begonnen in lichtbeige, vervallen tot een gelige tint. Voetstukken van monitoren dreigen te gaan scheuren.
Olie en vet
Olie kan ranzig worden en smeert dan niet meer en is erg moeilijk te verwijderen. Vet in de machines kan een harde massa worden of 'weggelopen' zijn als het apparaat ooit in een zeer warme ruimte heeft gestaan.
Aluminium
Aluminium in de computer geeft problemen, doordat het aluminium na verloop van tijd kan gaan oxideren.
Bedrading
De bedrading in de computers geeft problemen omdat de isolatielaag om de bedrading gaat ‘verkleven’, of omdat de kunststof isolatie uitdroogt en breekt, waardoor de bedrading bloot komt te liggen.
Onderdelen
Het lijkt langzamerhand steeds moeilijker te worden om nog aan onderdelen te komen om computers te kunnen repareren. Ook omdat producenten verouderde onderdelen niet langer op voorraad houden. Sommige verzamelaars hebben daarom naast een werkende computer nog een aantal dezelfde, niet functionerende exemplaren, zogenoemde “donorcomputers”, waaruit onderdelen gehaald kunnen worden voor de wel werkende computer. Bij particuliere verzamelaars staan deze computers of onderdelen ook ter beschikking van clubleden.
Het zijn niet alleen onderdelen voor computers die niet meer te krijgen zijn, ook de linten, het kettingpapier e.d. voor allerlei randapparatuur, zijn (bijna) niet meer te verkrijgen.
Ruimte(gebrek)
Naast de vele degradatieproblemen, blijkt ook ruimtegebrek bij haast alle verzamelaars een groot probleem te zijn. Objecten moeten vaak op locaties worden ondergebracht die hier niet geschikt voor zijn en wanneer er geen ruimte meer beschikbaar is, dreigen hele computercollecties te verdwijnen. Verzamelaars zijn dan vaak genoodzaakt om hele systemen te verkopen, te ruilen of te laten verschrotten.
Omdat de depots van de meeste instellingen overvol staan, is het moeilijk het depot schoon te houden: de kans op schade aan de objecten is dan groot.
De meeste hobby verzamelaars bewaren hun collectie door het gehele huis, maar vooral de zolder wordt erg vaak genoemd. Enkelen hebben een ruimte gehuurd voor hun collectie en sommigen zetten een deel van hun collectie in de garage. Men weet dat het bewaren van hardware en software in garages problemen oplevert vanwege vocht en wisselende temperaturen, maar wegens plaatsgebrek is het dit, of een deel van de collectie wegdoen.
Collectieve opslagruimte
Eén van de verzamelaars opperde de mogelijkheid van een collectieve opslagruimte met andere verzamelaars of eventueel in samenwerking met musea. Hij heeft hiervoor contact opgenomen met een museum in zijn regio. Deze mogelijkheid tot samenwerking met het museum was er echter niet: het museum gaf aan zelf ook met ruimtegebrek te kampen.
Artikelen
- Ruimtegebrek bedreigt computer-erfgoed Artikel Computable door Rik Sanders 15 december 2000
Overige problemen
Dan zijn er nog veel andere, kleinere problemen. Je moet de juiste videokaarten en geluidskaarten hebben. Een eventuele muis of joystick moet compatible zijn. En men moet de juiste monitor hebben, aangezien deze verschillende kleursystemen kunnen hebben.
Zie transcript van Bruce Sterling’s lezing “Digital decay” bij de conferentie “Preserving the Immaterial: A Conference on Variable Media,” dat plaats vond in het Solomon R. Guggenheim Museum, New York, op 30–31 maart, 2001.
Gevolgen van problemen voor de verzameling
Bij sommige verzamelaars hebben de technische problemen, die men onvermijdelijk krijgt bij het verzamelen van computers, invloed op wat ze verzamelen. Maar ook de mogelijkheid of onmogelijkheid om computers in de verzameling goed te kunnen onderhouden weegt mee. Financiën kunnen een probleem vormen en daarbij kost het onderhoud van computers ook nog eens erg veel tijd. Tevens heeft ruimtegebrek invloed op wat men verzameld. Men gaat vaak noodgedwongen over naar één soort computer of één merk en doet de rest van de hand.
Bij de Stichting Computermuseum hebben de degradatie en onderhoudsproblemen in principe geen invloed op wat ze verzamelen.
